Ia guztiok partekatzen dugun ideia bat dago, zer bozkatzen dugun bozkatzen dugula: zaindu duenak zaindua izatea merezi du. Etxean ikasi genuen, inork azaldu gabe. Komunitate duin batek ez ditu alde batera uzten hura eraiki zutenak. Urriaren 1 honetan ez gara mesede bat eskatzera aterako. Akordio bat gogoraraztera aterako gara.
Gaur Elgoibarren pentsiodunak garenok herri honi makina-erremintaren hiriburu izatearen ospea eman zioten tailer eta galdategietan lan egin genuen. Hamarkadetan kotizatu genuen, gure seme-alabak hazi genituen, gure gurasoak zaindu genituen, eta askok bilobak zaintzen jarraitzen dugu. Gure pentsioa ez da limosna, ezta gastua ere: atzo irabazi genuen eta gaur kobratzen dugun soldata da.
Galdera erraza: zer da bizitza duina?
2017an, Eusko Jaurlaritzako sailburu batek irratian azaldu zuen hilean 600 eurorekin duintasunez bizi zitekeela. Orduan 7.000 euro baino gehiago kobratzen zituen. Ez dugu gogoratzen pertsona bat seinalatzeko, esaldi horrek begiratzeko modu bat erakusten duelako baizik. Erabakitzen duenak erabakiaren ondorioak jasaten dituenarengandik oso urrun bizi denean, besteen duintasuna bulego batetik kalkulatutako zifra abstraktu bihurtzen da. Agian eusten ez duena ez da pentsio-sistema, distantzia hori baizik.
Begirada horrek gauza asko azaltzen ditu. Azaltzen du urteetan pentsioak %0,25 igo izana, bizitza garestitzen zen bitartean. Eta ia inork kontatzen ez duen zerbait ere azaltzen du: orduan galdu zena ez zen inoiz itzuli. Urte haietan eguneratu ez zen euro bakoitza gaur ere falta da gure pentsioetan, ondorengo igoerak jada murriztutako oinarri baten gainean kalkulatzen direlako.
Gaur egun pentsioak KPIaren arabera igotzen dira, kalean irabazitako aurrerapausoa, Bilbo, Donostia, Gasteiz eta Iruñea lehen lerroan egon zirelarik. Baina igoera urtebeteko atzerapenarekin iristen da. Aurten erosketa, argia edo egoitza garestitzen den hori pentsiodunok aurten ordaintzen dugu, geure poltsikotik, eta konpentsazioa hurrengo urteko urtarrilean iristen da. Urtez urte, dirua aurreratu eta hamabi hilabete itxaroteko eskatuko baligute bezala da, gero itzul diezaguten. Eta KPIaren batez bestekoak ere ez du islatzen adinekook benetan gastatzen duguna; batez bestekoa baino askoz gehiago bideratzen baitugu elikadurara, energiara eta zaintzetara. Inork ez luke halako traturik onartuko bere etxean.
Lehen mailako herritarrak, ez bigarren mailakoak
Pentsiodunok ez dugu beste inork baino gehiago eskatzen. Bigarren mailako herritarrak bezala ez tratatzea eskatzen dugu. Eta, hala ere, milaka lagunek pentsio baxuenak gutxieneko soldatara parekatzeko herri-ekimen bat sinatu zutenean, Eusko Legebiltzarrak ekimena ez eztabaidatzea erabaki zuen. Ezetz esatea ez: eztabaidatzeko merezi ez zuela esatea. Horixe da norbaitekin desados egotearen eta hari ez entzutearen arteko aldea.
Bizitza duina ere ez da euroetan bakarrik neurtzen. Hurbiltasunean, denboran eta beldurrik ez izatean neurtzen da.
Neurtzen da zerbait gauez edo asteburuan gaizki doanean Etengabeko Arretarako Gunera joateko aukera izatea, seme edo alaba batek urrutira eraman zaitzakeen ala ez kontuan hartu beharrik gabe. Osakidetzak garaiz erantzutean neurtzen da, itxaronaldiak ez baitu berdin pisatzen hogeita hamar urterekin edo laurogeirekin: gure adinean, itxaron behar den aste bakoitza bizitzako aste bat da.
Zaintzan ere neurtzen da. Mendekotasuna duen pertsona bakoitzaren atzean, ia beti, emakume bat dago: alaba bat, emazte bat, bizilagun bat, isilean erakundeek sostengatzen ez dutena sostengatzen. Horietako askok, gure lagunek, gaur egun pentsio baxuenak kobratzen dituzte, hain zuzen ere bizitza osoa soldatarik gabe zaintzen eman zutelako. Zaintzea ezin da sakrifizio pribatu bat izaten jarraitu; eskubide publikoa izan behar du.
Egoitza-ereduan ere neurtzen da. Egoitza batek etxea izan beharko luke, ez negozioa. Pandemiak erakutsi zigun, ahaztu behar ez dugun minarekin, zer gertatzen den zahartzaroa irabazien kontuari begira kudeatzen denean.
Elgoibarren, etxean zahartzea
Pentsa dezagun edozein auzokiderengan. Laurogeita bi urte, alarguna, bizitza osoa atari berean. Ez dago gaixorik, baina dagoeneko kosta egiten zaio eskailerak igotzea, batzuetan ahaztu egiten zaio pilula hartu duen ala ez, eta ordu gehiegi ematen ditu bakarrik. Ez du egoitza baten beharrik. Laguntza pixka bat behar du: norbait adi egotea, egokitutako espazio bat, gertuko bizilagunak.
Gaur egun, Elgoibarren, emakume horrek tarteko aukera gutxi ditu. Edo bakarrik jarraitzen du jada beretzat egokia ez den etxebizitza batean, seme-alaben etengabeko kezkarekin, edo egoitza batera jauzi egiten du behar baino lehen, askotan herritik kanpo, bere kaletik, ostegunetako azokatik eta bizitza osoan ezagutzen dituen aurpegietatik urrun. Bakardadearen eta sustrairik gabeko bizitzaren artean maila bat falta da.
Maila hori tutoretzapeko etxebizitzek osatzen dute: etxebizitza egokituak, non adinekoek beren autonomia eta bizitza mantentzen dituzten, bakarrik ez egoteko behar den laguntzarekin. Ez da luxu bat. Egoitzan sartzea atzeratzen dute, erakundeentzat gutxiago kostatzen dira eta, batez ere, preziorik ez duen zerbait ahalbidetzen dute: hemengoak izaten jarraitzea.
Udalaren buru urte gehiegi daramatzatenek kanpaina elektoral bakoitzean tutoretzapeko etxebizitzak agintzen dituzte berriro, batez ere Errezabaleko egoitza aipatzen denean. Hauteskundeak igarotzen dira, promesa errepikatzen da eta etxebizitzak ez dira iristen. Ez dugu beste promesa bat nahi: Elgoibarren tutoretzapeko etxebizitzak nahi ditugu, eta orain nahi ditugu. Bizitza osoa eman dugu Elgoibar eraikitzen. Gutxienez, bertan zahartu ahal izatea da eskatzen duguna.
Gonbidapen bat
Hau berarekin zerikusirik ez duela pentsatzen duenari galdera bat proposatzen diogu: nolakoa izatea nahi duzu zure zahartzaroa? Eta zure amarena, zure aitarena? Urriaren 1ean defendatzen duguna ez da gurea bakarrik: denoi tokatzen zaigunean izan nahi dugun herria da. Gaur pentsiorik izango ote duten zalantzan dauden gazteek inork baino gehiago egon beharko lukete manifestazio honetan: orain defendatzen ez duguna ez da existituko haien txanda iristen denean.
Ez gatoz kexuekin. Gizarte-ideia batekin gatoz: bizitza bateko lana errespetatzen den, zaintzak guztion ardura diren eta inor beldurrez zahartzen ez den gizartea. Gizarte hori posible da. Behin eraiki genuen jada.
Ostegun honetan, urriaren 1ean, 12:00etan, Kalegoen plazan. Gure pentsioengatik. Atzetik datozenengatik. Denok merezi dugun zahartzaroagatik.
Duintasuna - Elgoibar