Haurtzaroa
Jose Manuelen aitona Martin Feliz Ostolaza debarra zen: zezen-enpresaria eta musikaria, Debako zezenketetan jotzen den hil-zortzikoaren egilea. 1859an hil zen, eta Debako "Okel Kalian" zegoen baserri baten jabea zen.
Gurasoak Ascensio Ostolaza Larrea (Markina-Xemeinen jaioa, artezalea eta margolaria) eta Segunda Zabala Avellaneda izan ziren. Karlistalditik ihesi, Enkarterritik Valladolidera joan ziren, eta han jaio zen Jose Manuel. Gerra ostean Debara itzuli ziren, eta han egin zituen lehen ikasketak.
10 urterekin Urduñako barnetegian hasi zen batxilergoa egiten, eta ondoren Bilbon jarraitu zituen ikasketak. 12 urterekin Francisco anaia jaio zen (Bilbo, 1888-01-29).
Hastapenak
Gaztetaik merkataritzan hasi zen: 5 urtez enplegatua izan zen. Gero nautika ikasi eta merkatal-itsasontzietan aritu zen lanean; lehen praktikak Bilbotik Ingalaterrara ikatz-garraioa egiten zuten ontzietan egin zituen.
Arrakasta ekonomikoa: kafea eta kapelak
Tehuacanen bi urte igaro ondoren, bere kontura lanean hasi zen: indigenei lastozko kapelak erosi eta AEBetako nekazariei saltzen zizkien, baita larruzko produktuekin ere negoziatuz.
1901erako negozioa sendotuta zegoen, eta bazkideekin batera kafearen merkataritzan ere sartu zen. 1906an Esteban Meaza Zaballarekin elkartu eta Zaballa & Cia sortu zuen.
1907an Mexikora itzuli zen, Francisco anaiarekin batera. AEBetan finkatu ziren, lehenik Dallasen eta ondoren Saint Louisen. 1910ean Mexican American Hat Company sortu zuten.
Hasieran kapela merkeak saltzen zituzten, baina negozioa handituz joan zen, eta 1945erako egunean 5.000 kapela ekoiztera iritsi ziren. “Harvest hat” modeloa arrakastatsua izan zen, eta sektorean berrikuntzak sartu zituzten, hala nola aireztatzeko zuloak.
Gizarte ekintza
Enpresaren gidaritza Francisco anaiari utzi ondoren, Jose Manuel Debara itzuli zen eta gizarte ekintzan murgildu zen. Rosario Ostolazarekin ezkondu zen, eta 1914an Deban kokatu ziren.
Herriko beharrak ikusita, ospitalea lagundu eta gazteen formakuntza eta emigrazioa sustatu zituen, bereziki merkataritza ikasketak bultzatuz.
Rosario emazteak San Roque Egoitza lagundu zuen. 1921ean hil zen, eta horren ondoren Jose Manuelek ongintza lanetan are gehiago jardun zuen.
EBEFO
Manuel de Cardenas arkitektoari Deban eraikin bat egiteko enkargatu zion, eskola eta liburutegi bezala erabiltzeko. Eraikina Martin Feliz aitonaren etxearen orubean egin zen, "neovasco" estiloan, eta 1927rako amaitua zegoen: 568 metro karratuko orube batean eraikitako 4 solairutako jauregia, solairu bakoitzak 224 m2 dituelarik. Deban hormigoiz egin zen bigarren eraikina izan zen (lehena Pasealekua izan zen). Bitartean, Ostolazak Gipuzkoako Gobernu Zibilean eta Espainiako Hezkuntza Ministerioan gestioetan aritu zen, eskolarentzat ura eta elektrizitate hornidura lortzeko, eta bertako langileek irakasle publikoen eskubide berak izan zitzaten. 
Arg.: Langileak EBEFO eraikina altxatzen
1928an hasi zen martxan bertan EBEFO (Escuela Biblioteca Emigrante Fundación Ostolaza) elkartea, ikastetxeak beharko zituen funtsak ziurtatuz. Liburutegia 4.200 libururekin hasi zen, gehienak Ostolazak berak erosiak, baina Foru Aldunditik eta partikularren aldeko dohaintzetatik ere etorriak. Pio Barojak -udaren bat Deban pasatu zuenetik Ostolazaren adiskidea zena- eta beste zenbait idazlek, adibidez, fundaziorako liburuak eman zituzten. Lehenengo liburuzaina Asunción Pérez izan zen, eta ondoren Pepita Arriola.
Polemika
Lehenengo bi ikastaroak arazorik gabe igaro ziren; baina hirugarren urtean, 1930ean, ikastetxearen inguruan zalaparta mediatikoa sortu zen, Mateo Mujika apezpikuak liburutegian gordetzen ziren "liburu kaltegarriak" kentzeko eskatu ziolako Ostolazari. Funtsean, gatazkaren muina EBEFOren eskola libre izaera zen; eliza katolikoaren eraginetik kanpokoa, alegia. Eta erlijio honetako agintariek ez zuten ongi ikusten "Victor Hugo, Blasco Ibañez, Dumas, Darwin, Insúa, Jiménez de Asúa eta Marañón" bezalako autoreen obrak bertan izatea.
Urte horretan bertan, Debako Udalean tirabirak izan ziren, eskolaren kalea Jose Manuel Ostolaza izendatzeko asmoaren kontura; eztabaidan baietzak irabazi zuen, eta izendapena gogoratzen zuen plaka bat ezarri zen. EBEFOri eginiko erreakzio bezala, Mont-Real ikastetxe katolikoa sortu zen, San Viator elkarteko apaizek eta Ahizpa Karmeldarrek eraman zutena 35 urtez.
1932an, Espainiar Errepublikako lehendakari Niceto Alcalá Zamorak eta Indalecio Prieto ministroak Eibarrera eginiko bisita bat EBEFOri babesa emateko aprobetxatu zuten; Jose Manuelek hartu zituen, instalazioak erakutsiz; Deban ikusi zuten gauza bakarra izan zen.
Arg.: Alcala Zamora eta Espainiar Errepublikako ordezkariak EBEFO bisitatzen
Gerra Zibila eta azken urteak
1936an Fronte Popularreko kide izan zen, baina egoera arriskutsua zela eta Mexikora ihes egin zuen. Handik aurrera ezin izan zen Debara itzuli.
Mexikon kultura sustatzen jarraitu zuen, artistak lagunduz eta liburuak editatuz. Aurelio Arteta margolariarekin harreman estua izan zuen.
1937tik aurrera Saint Louisen Espainiako ohorezko kontsulorde izan zen.
1939an frankistek EBEFO eraikina konfiskatu zuten, eta bere izena kendu zioten kale bati. Jose Manuel Ostolaza 1954an hil zen Mexikon.
Ondorengorik ez zuenez, Francisco anaia izendatu zuen oinordeko. 1960an Debako Kultur Elkartea sortu zen, bere ondarea eta ekimena bizirik mantenduz.
Skabidean musika taldeak Jose Manuel Ostolazaren omenezko kantu bat kaleratu zuen 2025eko azaroan: