Alkate Alazne Txurrukak publikoki adierazi duenez, Gudarien Plazaren eraberritzearen eta bertako monolitoen kokapenaren inguruko idatzi-trukea amaitutzat emateko borondatea du. Nik ere uste dut iritsi dela eztabaida publiko honi amaiera emateko unea. Hala ere, amaitu aurretik, lasaitasuna, zorroztasun teknikoa eta memoria demokratikoa ekarri nahi ditut mahai gainera, gertakariek hartu duten norabide kezkagarriaren aurrean.
Tamalgarria da ikustea nola, administrazio-argudio sendoak falta direnean, alkateak ohiko distrakzio-estrategiara jo duen: eraso pertsonala eta etiketatze politikoa. Nire irizpide teknikoa gutxiesten saiatu da, EH Bilduren izenean eta EAren ordezkari gisa Gipuzkoako Foru Aldundiko Finantza eta Aurrekontuen zuzendari izan nintzela aipatuz, interes alderdikoi bat iradoki nahian. Nahita ahazten du, ordea, nire ibilbide politikoa Debako EAJren presidente gisa hasi nuela, ondoren Gipuzkoako EAJko burukide izan nintzela, eta nire konbikzio politiko sakonenak Euskadiren independentziarekin eta sozialdemokraziarekin bat datozela. EAren
sortzaileetako bat naiz, alderdi horretako kidea izaten jarraitzen dut, eta Carlos Garaikoetxea Lehendakariarekin adiskidetasun estua izateko ohorea izan nuen. Ondarearen aldeko kezka zilegi bat udal-oposizioaren jokoan kokatzen saiatzea, bere kudeaketa datu ofizialekin defendatzeko gai ez denaren urduritasunaren adierazgarri baino ez da. Nire interes bakarra Deba izan da, bada eta izango da. Eztabaida honi amaiera emateko, egoera hau eragin duten hiru akats instituzional nagusiak azpimarratu nahi ditut:
1. Epeak eta herritarrari arreta emateko egokitasunaren haustura
Eztabaida publiko hau ez zen inoiz existituko, baldin eta alkateak uztailaren 8an aurkeztu nuen idazki ofizialari erantzuteko zuen legezko eta demokratikoko betebeharra bete izan balu. Alkatearen arabera, hamar eguneko epea laburregia zen publikoa eta gardena izan beharko lukeen informazioa helarazteko. Hala ere, paradoxikoa da administrazio berak prentsan berrogeita zortzi ordutik beherako epean, eta zenbaitetan egun berean, erantzun publikoak emateko gaitasuna erakutsi izana, politikoki bere burua defendatu behar izan duenean. Denbora-desoreka nabarmen horrek berresten du gure herrian gero eta zabalduago dagoen iritzia: alkatego honek herritarren kontsulta eta idazki ofizialei ez erantzuteko duen joera kezkagarria, komunikabideetako propaganda lehenetsiz.
2. Ikuspegi teknikoaren akatsa eta Gudarien Plazaren esanahiaren galera
Udal mailan katalogatutako hiri-gune baten eraberritzeak sentikortasun berezia eskatzen zuen, eta hori nabarmen falta izan da. Jatorrizko proiektuaren egilea erabat baztertu, eta kanpoko arkitekto bati eman zitzaion lana. Gatazka hau guztia saihestu zitekeen kudeaketa adimentsu batekin: lurpeko transformadorea tren-geltokiko aparkalekura eramanez gero, nahikoa espazio askatuko zen monolitoak jatorrizko ingurunean mantentzeko. Nahikoa izango zen metro gutxi batzuk plaza barrurantz lekualdatzea, jarri diren banku berrietako batzuk kenduta. Ondare eskultorikoa Anes Arrinda pasealekura eramatea ez da arrakasta bat; obraren jatorrizko kontzepzioarekiko mespretxua da, eta Gudarien Plazari bere benetako esanahi historiko eta arkitektonikoa kentzea. Borondate politikoa falta izan da, eta harrokeria intelektuala soberan.
3. Kontakizunaren aldaketa eta artistaren adostasunari buruzko egia
Denbora oso laburrean eraiki da errealitatearekin talka egiten duen kontakizun ofizial bat. Lekualdaketa artistaren babes eta oniritziarekin egin dela modu kategorikoan baieztatzea ez dator bat gertatutakoarekin. Edozein sortzailek, bere obra sortu zen espazioan —Gudarien Plazan— mantentzeko aukera tekniko bideragarriak bazeudela ikusita, haren jarraipena defendatuko zukeen. Alkateak ez dio behar besteko baliorik eman harri horien esanahi sakonari, eta, horren ordez, egitate burutuen politikaren bidez behartutako adostasun batera jo du.
Peter printzipioak dio pertsonek egitura hierarkiko batean gora egiten dutela beren gaitasun ezaren mailara iritsi arte. Gutxieneko adimen eta elkarrizketa instituzionalarekin kudeatutako jardun batek egoera hau heldutasunez bideratuko zukeen, eta alferrikako gatazka hau saihestuko zuen. Azkenean, ordea, gure udalaren zuzendaritza politikoaren gabeziak agerian uzteko baino ez du balio izan.
Nire aldetik, eztabaida amaitutzat ematen dut. Debako herritarrek nahikoa heldutasun dute bakoitzaren jokabidea baloratzeko, datu objektiboak aztertzeko eta ondare komuna nork defendatu duen eta gobernu-kudeaketa eskasa estaltzeko lokatz politikora nork jo duen epaitzeko.
Adeitasunez,
Jesus Mari Agirrezabala, Debako alkatea 1999 eta 2011 urte artean
